برخی مدیران صنعتی، ایران را جزو ۱۰ کشور خودرو ساز برتر دنیا دانسته و اعلام کرده که تلاش می کنیم تا جزو پنج کشور نخست خودرو ساز دنیا باشیم.
با وجود پیشرفت های سال های اخیر صنایع خودروسازی کشور، نکته قابل توجه آن است که آیا مطرح شدن چنین دیدگاه هایی با توجه به توانمندی های شرکت های خودروسازی داخلی و مقایسه آن با صنعت خودرو در جهان واقعی است یا خیر. واقعیت آن است که آمار و ارقام معتبر جهانی از میزان تولید و رتبه بندی کشورها، صحت چنین ادعاهایی را تایید نمی کند.
آمار انجمن جهانی خودرو سازان از میزان تولید خودرو در کشورهای مختلف جهان طی سال ۲۰۱۰ میلادی حاکی از آن است که ایران با تولید ۵/۱ میلیون خودرو رتبه ۱۳ را بین کشورهای خودرو ساز دنیا داراست.
براساس این آمار جایگاه نخست در صنعت خودروسازی به کشور چین با تولید سالانه ۵/۱۸ میلیون خودرو اختصاص داشته و پس از آن ژاپن با تولید سالانه ۵/۹ میلیون، آمریکا با تولید ۸/۷ میلیون و آلمان با تولید ۹/۵ میلیون دستگاه خودرو، رده های دوم تا چهارم را به خود اختصاص داده اند. بحران چند سال اخیر اقتصادی باعث کاهش تولید بیش از چهار میلیون خودرو در صنعت خودرو آمریکا شده و این کشور را از رتبه اول به رتبه سوم رسانده البته در سال جاری دوباره روند رشد در صنایع خودروسازی این کشور با اصلاحات دولت اوباما نمایان شده است کاهش تولید در ژاپن هم تولید خودرو را از ۱۱ به ۹ میلیون دستگاه رسانده در عوض صنعت خودرو چین طی تنها پنچ سال حدود ۱۰ میلیون دستگاه تولید خود را افزایش داده است. کشور کره جنوبی نیز که همزمان با کشورمان پای به عرصه صنعت خودرو گذاشته با تولید سالانه چهار میلیون دستگاه در مکان پنجم این رتبه بندی قرار گرفته است. با توجه به این آمار تحقق برخی اهداف مطرح شده برای صنعت خودروی کشورمان و دستیابی به جایگاه نخست صنعت خودرو، فعلا در حد یک رویای کودکانه است.
با این روند، موضوعی که اکنون واقعی و ملموس به نظر می رسد آن است که ایران با تولید سالانه ۵/۱میلیون دستگاه خودرو که فناوری بیش از ۸۰درصد آن نیز حداقل به ۲۰ سال قبل باز می گردد، سیزدهمین کشور تولیدکننده خودرو در جهان است. اگر تولید خودروهای به روز در کشورمان را حساب کنیم ایران با تولید حدود ۲۰۰ هزار دستگاه در سطح جزیره کوچک تایوان قرار می گیرد. آمار تولید ۵/۱ میلیونی که با ساخته شدن خودروهای بی کیفیت و تاریخ گذشته و در یک بازار انحصاری به دست آمده شاید برای برخی مدیران عامل خوبی برای گول زدن افکار عمومی باشد، ولی واقعیت این است که تکنولوژی تولید تنها به کمیت تولید باز نمی گردد چرا که کشورهای پیشرویی مانند ایتالیا با فیات و فراری حدود ۸۰۰ هزار و انگلستان با لندرو، جگوار، مینی ماینر و واکسهال ۴/۱ میلیون خودرو تولید می کند پس حالا به نظر نمی رسد ما با تولید ۵/۱ میلیون خودرو واقعا جلوتر از ایتالیا و انگلستان باشیم.
● به کجا می رویم
طبق برنامه ریزی هایی که توسط وزارت صنایع و سازمان گسترش از چند سال پیش انجام شده است، ایران با بازاریابی در خاورمیانه، شمال آفریقا، آسیای میانه و شرق اروپا در خوشبینانه ترین حالت می تواند ۵/۲ میلیون خودرو تولید کند. تحقق این هدف نیز در شرایطی ممکن است که اولا، با شکوفا شدن اقتصاد و خروج مناسب خودروهای فرسوده تقاضای بازار داخلی کاهش نیابد و در ادامه همکاری ایران در فضای آرام سیاسی با شرکت های بزرگ خودرو سازی، جهت تولید مشترک افزایش یابد ولی در چند سال گذشته هر سال یکی از شرکای استراتژیک صنعت خودرو ایران از دست رفته است. خودرو سازان برای افزایش تولیدات خود باید به فکر یافتن بازارهای جدید باشند و برای حضور در بازار های جهانی احتیاج به کیفیت و فناوری مناسب دارند. حال آنکه اصلی ترین محصول بازار خودروی ایران که پراید است با فناوری ۲۰ سال قبل، توان رقابت با محصولات هم کلاس خود را که توسط تولید کنندگان بزرگ عرضه می شود، ندارد چرا که محصولات مشابه این خودرو با فناوری روز، ۵۰درصد مصرف سوخت کمتر و کیفیت بیشتری دارند و با قیمتی مشابه پراید با امنیت به مراتب بیشتر در بازارهای جهانی عرضه می شوند. یا به عنوان نمونه سمند که خودروی اصلی ایران خودرو برای صادرات محسوب می شود، وضعیت مشابه پراید را با محصولات هم کلاس خود در جهان دارد.
● شرکت های خودروسازی و رتبه بندی
خودرو سازان ایرانی تنها در حالی می توانند به صادرات یک میلیون خودرو امیدوار باشند که با خودرو سازان بزرگ همکاری کرده و پایگاه منطقه ای آنان باشند؛ درست همان کاری که ترکیه انجام داده و مرز صادرات صنعت خودروی خود را به بیش از ۵۰۰ هزار دستگاه در سال رسانده است، به نحوی که هم اکنون با تولید یک میلیون و ۵۱۵ هزار دستگاه خودرو، رتبه ۱۴ را در صنعت خودرو جهان در اختیار دارد. اما صنعت خودرو ایران با وجود سرمایه گذاری های بعضا زیان ده برای ساخت کارخانه های خودرو سازی در کشورهای دیگر، تنها توانسته صادرات محصولاتی مانند سمند و پراید را به عددی کمتر از
۶۰ هزار دستگاه برساند؛ رقمی که کمتر از پنج درصد مجموع تولید صنعت خودرو ایران را شامل می شود. در حالی که صنعت خودرو ترکیه بیش از یک سوم محصولاتش را صادر می کند.
● قیاسی نادرست
صنعت خودرو کشورمان چندان قابل مقایسه با شرکت های بزرگ خودرو ساز جهانی نیست چرا که حتی خودرو سازان شرقی مانند کره و چین هر روز در حال افزایش تنوع تولید و ارتقای فناوری و کیفیت هستند، آمارهای سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران نشان از ایرادات فنی بسیار در خودروهای ایرانی دارد. همچنین در بخش فناوری هم به غیراز موتور ملی، سمند، تندر۹۰ و خودروی بومی سایپا که همگی طرح های سال های ۸۰ تا ۸۴ هستند، در شش سال اخیر هیچ طرح جدیدی در صنعت خودروی ایران شکل نگرفته است. این در حالی است که پنج خودرو ساز اول جهان هر کدام سالانه بیش از مجموع درآمد صنعت خودرو ایران که ۱۱ میلیارد دلار تخمین زده می شود برای طرح های تحقیقاتی هزینه کرده و هرکدام از آنها سالانه بیش از ۱۰ مدل جدید خودرو را به بازار معرفی می کنند. اما در عمر ۴۰ ساله صنعت خودروی ایران همه محصولات جدید خودرو سازان داخلی که بتوان آن را محصول و نشان یک شرکت دانست، تنها در سمند خلاصه می شود.
4 تیر 1990
امین آزاد
روزنامه شرق ( www.sharghnewspaper.com )
